extracted text

DEN HAAG^ 10 October 1953
Sijzenlaan M
Aan de Heer D . J . Wansink,
D i r e c t e u r van de
I-JEDERLAIJDSE SPOOH'VEGEN K.V.
U T R E C H T.
Zeer geachte*Heer Wansink,
Gaarne dank Ik U voor Uw brief van 2h September
(Set 1/111-2) , waarvan ik de ontvangst reeds even mondeling
bevestigde. Inderdaad heb Ik onder kapitaalkosten verstaan
rente en afschrijvingen. Voorts neem iv met belangstelling
kennis van Uw mededeling, dat het moderne spoorwegmaterieel
een kortere levensduur heeft dan het vroegere. Ik ben ook met
U eens dat men bij het tegenover elkaar stellen van de techniek van het wegverkeer en die van het railverkeer niet mag
voorbijgaan aan de vraag' welke levensduur de wegen hebben.Tenslotte kan ik ook geheel aanvaarden het bestaan van de door
ü bedoelde complicatie, dat het wegvervoer in bepaalde gevallen aan de spoorwegen het meest rendabele vervoer heeft onttrokken.
Op de basis van deze uitgangspunten mag Ik dan
wellicht trachten mijn visie op het door ü gesignaleerde verschijnsel te formuleren. Indien en voor zover het ju-'st is,
dat een productiewijze met langlevende kapita-^lgoederen vervangen wordt door een productiewijze met kortlevende kapitaalgoederen heeft het merkwaardige verschijnsel plaats dat zekere
kapitalen vrij komen. In de werkelijkheid heeft ^velllcht slechts
in een klein gedeelte van de sector werkelijk vervanging plaats
gehad,Daarop gesuperposeert is de uitbreiding van het verkeer,
terwijl soms de belde verkeerswijzen naast elkaar zijn blijven
voortbestaan onder gedeeltelijke leegloop van het spoorwegapparaat. Ik heb niet gemeend ^nlge norm te kunnen ontlenen
aan hetgeen ik heb gezegd t.a.v, deze overgang, V/el heb ik
naast de werkelijke ontwikkeling in gedachten, geplaatst een
ontwik'-eling, die zou zijn opgetreden indien de auto niet ware
uitgevonden. Ik kan mij voorstellen dat het spoorwegverkeer
zich dan verder zou hebben uitgebreid dan thans het geval is,
al is het mij duidelijk dat het niet alle functies van het
tegen~woordlg bestaande autoverkeer had kunnen overnemen. Bij
deze denkbeeldige ontwikkeling zou v/ellicht meer kapitaal nodig zijn geweest. De maatschappij heeft dus een zekere hoeveelheid kapitaal kunnen besparen, al is het in werkelijkheid
m.lsschien maar ten dele gebeurd, omdat de auto als het ware
ongecoördineerfl naast het railvervoer is geplaatst. Voor zovehet wel gecoördineerd is geschied, zoals bijv, binnen het bedrijf van de Nederlandse Spoorwegen, kan ik mij voorstellen
dat bedoelde kapitaalbesparing toch enigermate heeft plaits
gevonden. Het gehele vraagstuk interesseerde mij voornamelij
uit een oogpunt van economische geschiedschrijving. Fvenzeej
als wij in bepaalde delen van de 19e eeuw uiterst belangrij'
kapitalen hebben nodig gehad om het spoorwegapparaat te ere
eren en toen als het ware deze sterke verlenging van de pn

t^^r ledojoo or ^Qun Ksa

mQRsmii .i. na .'HOM

t4 n s F l n e s t l B
jjfnlsnsW . t . a 19eH eb nfiA
sb aBV ijued-oeiia
.V.H HSOm'flOOqB ^JSQIIAJHTOM
.T H o "^T fi T ü
,3^nl8nsW '^^^'^^ «-^ioBes -.

^

I9dm9;tqe3 4^2 nBV lefid wD l o c v ü 3il >!nBb eniBBD
s n l l e b n o n neve aLeei d'sgnBvJno eb ?(1 nBviBsw , ( S - r t T \ r *oS)
nBB:taiev n8ctgo>;l8B;JlqB>' lebno 3il derf bBsbiebnl .ebglitseved
SnlIIeitsgnBlBd item jii meen a;tiooV . n o a n l v t l i d o a l B ne ectnei
leelie.-^ • •' 'looqa emebom ;feri :tfib ,8nllebebeffl wU nsv alnne?!
iem jv'oo .
. e i e g e o t v ^eri nfib i'ieed l u u b a n e v e l eied-io^ nee
-doe* eb HBV nellecta iBsjlIe •ievone§e.1 :t9ri lïd nenr cfBb an^s ü
§Bni d-eln ^"^ —evllfii iteri nBv e l b ne •I9e>!iev89w isd aBv jlein
-neT.nedderi
eb l u u b a n e v e l e^'Iew '•^BBIV eb nBB nsBst^cfïoov
loob eb nev nBB.taed J-eri ciBbiBsvaBB leeries >{oo ?(1 nB?l ecf:tol2
-iBveg eblfifiqed n l leovievsew J-erf ;t6b ,9l*6ollqfjioo 9hl3ob9d ü
-j-no Jleerf l ö o v i e v eledfibnei Jsoem ied negewiooqs eb nsB n e l
,ne>'^oi:f
nBb >!1 §fifTi n©d-nüq8§nf.scMjj eseb nsv a l a s d eb qO
-19V e b i e e l B n g l a e s U loob Jeri qo ©lalv ntli^ neitrfoBiJ- ctriolllei?
, a l ia^ül ied l e v o s loov ne a^tbal
.neTelunnol eJ Xeant^doa
- t e v n9i©beo§IfiBd-lqB?i ebnevelgnBl ;tem e s t l w e l J o ü b c i q nee d^sb
-iBBctlqÊ/l 9bn9V9lJio>' d-em estlwel:foijboiq nee loob itbiow negnev
eiejJ'es *sb a^TfiBlq l e s n ó l r i o s i e v eglbiBöwjIiem cTerf Jleeri n e i e b e o s
a.ldoel8 ;tdofIl9w ^leeri blerfjltli^^^'ïsw ©b n l .nerfrcji (, fiv nelBj-lq«?f
Bd-fislq snlanBViev >'t-^-^9?'i^^'^ l o J o e a eb nav eJIeebeg nlel>f nee n l
j i e e j l i e v Jeri nev gnlbleid^flJJ eb al ctieeaoqieqjjaes qoiBsG.bBrieg
^ n e v t l l d n t l s 'XBBy'Le ctasBn nes(.lwai9e>'iev &b}&d eb arrroa Itlwied"
-sewiooqa cferi nBv q o c l s e e l 9:AiilBilB<^b9^ lebno nsBitaed^toov
n'^^nelctno nennjj?^ eJ- rff^o^ •^^glne bneen^g .teln derf >'I .^tSBiBqoB
>ïl derf leW ,§n6gi9vo eseb . V . B . J b§ese§ deri ili nees^eri nsfi
nee itsd-SBlqes ne^riofib'^s n l snlIeMjilwctno 95it.ll9>ïiew eb izBBa
91BW iteln o*]JB ©fc n e l b n l n e b e i J e s q o n t l s üos e l b ,snlIeV>fiw*no
TeeTl'tevgewiooqe J-eri ctf.b n e l l e j a i o o v lit^ nB:É >il .nebnovegJ-lo
, 3 l LBV9^ d-9ri SHBriit nfib bleides^fljj nsdderi xjos r^bi^v nsb riols
iBd ciBV ZBtSonuJ BLIB Jteln cterf cTsb 3lt^-Cet^-?"üb t-^-^ ^©ri a l I B
t l S .nemenievo nennu?! bBd lee^'ievo^üB BbaBBieod glbioownegeit
-on iBfiJ-lqBji lesfl! itriolliew JJOS snlIe>2llw:tno B-^lblBBdi^neb eseb
- - o d 9'i»>f«s nee sub illeeri ti«?c[Brioa:tBBK eü .^seeweg n t l s -glb
blBdyllilB^iem
tiï cfsri a l IB jfleiBqaed nennü>! LBBitqB:ii. bïBdl^Bv
916W J-eri alB o*üB eb Jfibmo jbii/edeg e l e b nej- iBsm nelrfoaalra
•9V0S looV .^-sjBBlqes a l l e o v i e v l l s i ^eri &ZBBn biBBnïbiöpoB^no
-ed iBd fiennld . v t l d BIBOS ,belrfo8 9§ a l b i e e n l b i S c o e g lew ;t9ri
nellej-aioov tijn >'-t fi^^' ^negewiooqS eabnBliobeïï eb nBV I t ^ i ^
a ^ / f l q ^leexf e;t6nnesln9 dood- ^^ïiBOP.BdlBBitqB^
BblBobed itsb
(.llemBmoov ilm ebieeaesierfnl jfo^asfiBiv elerieg cteH .nebnoves
ceesnevl . s n l v t l i d o a b e l r i o a e s erioalnronooe nev *niJq§oo nee itu
' t l t a n f i l e d * 8 i e J l j j wjjee e^t eb HÊV n e l e b ebXfisqed nï liyf a l e
910 eJ- jBfitBqqegewiooqa J-eri rao bfirieg glbon nedderi nelBd-lqs>'
nq eb flfiv g n l g n e l i e v ©3i-i«g^ ©seb ©IBW isd PSB nBoS ne asiB

- 2 -

ductieonweg een druk heeft uitgeoefend op de onmiddellijke
welvaart ten bate van de toekomstige, zou het kannen zijn
dat de vinding van het wegverkeer ons in de laatste decennia
kapitalen bespaard heeft. Ik erken dus de tegenwerkende
factoren die genoemd zijn an ben als wetenschapsman nieuwsgierig naar de omvang waarin zich het door mij veronderstelde
verschijnsel heoft voorgedaan. Daar de technische ontwikkeling een datum is, heb ik niet gemeend dat onmiddellijke gevolgtrekkingen voor de economische politiek daaraan zouden
kunnen worden verbonden. Wel zou ik mij kunnen indenken, dat
de door rcij bedoelde voordelen teloor zijn gegaan door, wat
ik hierboven noemde, het ongecoördineerde groeien van de
auto.
Ifet de meeste hoogachting,

- s -

9?ltlIl9bblmno sb qo bne1=>o'>g;tljj ilBsci yiuib n99 ^^mmof^iSoub
n [ l s a&anu^ ied JJOS (©sld-ano^'^o^t &b nev sitscf ned" ;ti£Bvl9w
filnneoab site^ÊBl ob n l ano l a a i i s v s s w iecl nsv §rilbnlv sb ;tfib
•»bne>i'i9wne§9:t eb aub ne^de 3JI .ctls'^ri biFBqsBd n9lBd"lqBji
-awijsln nBmsqBrfosn9CJ-9w a l e nocf nfe n t l s bm9on9§ &tb asioSoBt
ebiscf2iebnoi9v Itm 100b ied. riols nlifiBv/ gnBvmo 9b ifif-n sl'ï'^''S
-ey^Uwïno 9ffoBlnri09:f sb I B B Q .neBb-^stoov cfloerf leantlrfDaiev
- ö s 9j^lïIIBbbïmno
ip.b bn99me§ i^ïa -At derf , a l mtJ^Bb nee g n l l
nebüos nssiBBb >l9ld'lIoq erioalmonooe eb loov nesniyT^eirtsIov
iBb ^nSTlnebnl a9nnjJ>J (,1m ?11 jjos leW .nebnocfiev nebiow nennü>'
;t6w j i o o b nÊB§9g al'rs. looL^i n ^ l s b i o o v ©bleob^d Itm toob eb
eb nfiv n s l e o n s ebieenlb'xSooesno ;t9ri ,ebn9on nsvodislrf jlt
.Od'ÜB

^gfild-riDBsoor! ed-aeon eb cfeM